فلور طبیعی دهان

فلور طبیعی دهان

میکروارگانیسم های بومی دهان هر فرد متفاوت و در یک شخص کاملا سالم طی درمان های دندانپزشکی می تواند به اطراف پراکنده و دندانپزشک و دستیار وی را به صورت مستقیم یا غیر مستقیم آلوده نماید، و در واقع این پدیده شایع ترین نوع آلودگی در دندانپزشکی است. چنانچه بیمار مبتلا به عفونت های حفره دهان (نمونه هرپس)، بیماری های عفونی عمومی با درگیری دهانی (نمونه سل، سیفلیس)، و یا بیماری های منقل شونده از راه خون (نمونه هپاتیت ، HIV) باشد، بر خطر قبلی افزوده می شود. بنابراین کنترل عفونت در دندانپزشکی بطور عمده مرتبط با پراکندگی فلور طبیعی دهان و پوست اطراف آن می باشد و بنابراین استفاده از دهانشویه های آنتی سپتیک برای کاهش موقت فلور طبیعی دهان قبل از تمام درمان های دندانپزشکی و جراحی قویا توصیه می شود.

فلور طبیعی دهان (Oral normal flora microbiota)

مخاط بینی، دهان ، حلق و مجرای گوارشی نوزاد در هنگام تولد، استریل و فاقد باکتری است. اما ممکن است حین عبور از کانال زایمان آلوده شده و منجر به حضور موقت باکتری­های واژینال در محیط دهان نوزاد گردد. حدود ۴ تا ۱۲ ساعت پس از تماس نوزاد با مادر و سایر نزدیکان، غشای مخاط دارای جمعیتی از میکروارگانیسم ها به نام فلور طبیعی دهان می گردد. فلور طبیعی دهان در فردی سالم شامل حداقل ۴۲ جنس (Genera)و ۵۰۰ تا۷۰۰ گونه  (Species)می باشد (جدول ۱-۱). البته تمام باکتری های ذکر شده در یک فرد و در تمام زمان ها وجود ندارد و از میان فلور طبیعی دهان، تنها یک دوم تا دو سوم آنها قابل کشت می باشند.

یک گرم پلاک دندانی (یک چهارم قاشق چایخوری) حاوی حدود ۲۰۰ میلیارد میکروارگانیسم می باشد. به نظر می رسد عواملی چون چسبندگی به سطوح صاف دندانی و تکثیر در محیط برای ماندگاریمیکروارگانیسم ها در حفره دهان لازم است. با رویش اولین دندان، تعداد باکتری­های بی­هوازی افزایش پیدا می­کند. از سوی دیگر، با از دست رفتن دندان، شرایط نامناسبی برای رشد انواع میکروارگانیسم­های بی­هوازی ایجاد می­شود و با جایگزینی دندان­های ازدست­رفته با پروتز(به­ویژه نوع متحرک) شرایط برای رشد باکتری­های بی­هوازی در اثر گسترش عفونت­های پری­اپیکال و پریودنتال و تهاجم میکروارگانیسم­های طبیعی دهان(فلور طبیعی) دوباره فراهم می­شود. قارچ کاندیدا آلبیکانس(Candida Albicans)  در حدود یک سوم از دهان ها موجود است.

هانطور که قبلا بیان شد، در محیط دهان، گونه­های متعدد باکتری(جدول ۱-۱) به­ صورت فلور طبیعی وجود دارند که در شرایط عادی بیماری­زا نیستند. اما هر گونه اختلالی می­تواند سبب پاتوژن شدن این باکتری­ها شود، مانند: تغییر در تعداد باکتری و جابه­جایی باکتری­ها از محل اصلی به محلی دیگر.

تغییر در تعداد و تعادل میکروارگانیسم ها

  • کاندیدا  آلبیکانس (Candida albicance)که در محیط دهان حدود یک سوم افراد یافت شده و در حال تعادل با سایر میکروارگانیسم­ها می باشد. تجویز آنتی­بیوتیک با بر هم زدن این تعادل، شرایط را برای رشد کاندیدا آلبیکانس فراهم می­کند و سبب ایجاد برفک دهانی (Trush= Candidiasis) به عنوان عفونتی فرصت­ طلب    می­ شود.
  •    کلستریدیوم دیفیسیل(Clostridium difficile)به طور طبیعی در رودۀ بزرگ ۲ تا ۵ درصد افراد زندگی می­کند. اما رشد بیش از حد آن سبب بروز عفونتی فرصت­ طلب به نام کولیت با غشای کاذب PMCیا کولیت مرتبط با تجویز آنتی­بیوتیک  AACمی­ شود. ترشح توکسین ناشی از آن سبب صدمه و آماس مخاط رودۀ بزرگ (کولیت) و بروز علائمی چون اسهال آبکی(به­ ندرت خونی)، تب، کرامپ شکمی، آنورکسی و ضعف می­شود.
  •    استرپتوکک موتانسبر هم خوردن تعادل این میکروارگانیسم­ می­تواند سبب بروز بیماری پریودنتال و پوسیدگی دندان (دومین عفونت شایع پس از سرماخوردگی) گردد.

جابه­ جایی باکتری­ها از محل اصلی به محلی دیگر

  •   نمونۀ آن در انتقال پیوند استخوان از لگن به دهان است که میکروب­های طبیعی روده­ای(باکتروئیدها، اشرشیا کولی و کلستریدیوم­ها) به ناحیۀ دهان یا برعکس منتقل گردد. نمونه دیگر انتقال توسط انگشتان شسته نشده و بدون دستکش از دهان یک بیمار به دهانی دیگر است.

فلور طبیعی دهان، به­ ویژه باکتری­های موجود در آن در چهار حالت می­تواند برای دندانپزشک مهم باشد.

  1. شکسته شدن سد دفاعی سالم(مخاط، پالپ و پریودنشیوم)، نفوذ باکتری و ایجاد عفونت غیراختصاصی (عفونت های ادنتوژنیک)
  2. آلوده شدن زخم جراحی (زخم های معمولی جراحی های دهان نوع ۲ است که در فصل هفدهم توضیح داده شده است).
  3. پراکنده شدن فلور طبیعی دهان به اطراف طی اعمال جراحی و دندانپزشکی که عمده مسئله کنترل عفونت را شامل می شود .
  4. روش های چهارگانه انتقال میکروارگانیسم ها عبارتند از تماس مستقیم، تماس غیر مستقیم، ریز قطره، و ریز ذره که در فصل هفتم به صورت مشروح توضیح داده شده است.
  5. ایجاد باکتریمی درنتیجۀ ورود تعدادی از میکروارگانیسم­ها به جریان خون متعاقب جراحی دهان و برخی درمان های دندانپزشکی به مدت ۶ تا ۶۰ دقیقه. این باکتریمیِ گذرا می­تواند سبب واکنش تب­زا(یکی از دلایل مهم ایجاد تب پس ازجراحی)، عفونت(نواحی مستعد و آزرده مانند اندوکارد آسیب­دیدۀ متمرکز) و اندوکاردیت شود.

 

چهار عامل مهم در ایجاد باکتریمی به این شرح است:

الف) فراوانی (frequency)

ب) طبیعت (nature)

ج) بزرگی (magnitude)

د) مدت (duration)

در اغلب درمان­های دندانپزشکی، ترکیب بزاق و خون معمولاً سبب از بین رفتن سد دفاعی مخاط سالم  می گردد. بنابراین، مصرف دهان­شویه آنتی سپتیک بلافاصله قبل از کلیۀ اعمال دندانپزشکی و جراحی قویا توصیه شده که سبب کنترل و کاهش هر چهار پدیدۀ ذکر می گردد.

 

منبع: کتاب درسنامه کنترل عفونت در دندانپزشکی

تالیف: مسعود یغمایی

 

محصولات مربوط به دندانپزشکی

ضدعفونی کننده سطوح، دزومد رپید ای اف

ضدعفونی کننده ساکشن: دسکوسوس