کنترل عفونت در دندانپزشکی

در بررسی راه‌های انتشار میکروارگانیسم‌ها در مراکز پزشکی و دندانپزشکی و همچنین کنترل عفونت در دندانپزشکی همواره بحث وجود ارتباط بین بیماران و این مراکز به‌صورت جدی پیگیری شده است. در مطالعات انجام‌شده چندین راه و علل در انتشار میکروارگانیسم‌ها وجود دارد که باید به‌صورت جدی کنترل و پیشگیری شوند.

شرکت کیمیا سوشا با ارائه محصولات ضدعفونی‌کننده در کلاس جهانی گام‌های بلندی درزمینهٔ سیاست‌های وزارت بهداشت در جهت حفظ ایمنی و حفظ سلامتی بیمار و پزشک برداشته است. ارائه محصولات برتر اروپا همچون Perfektan Endo و Desomed Rapid AF تنها بخش کوچکی از محصولات شرکت کیمیا سوشا هستند که در جهت تضمین بهداشت و ایمنی سلامت مردم کشور ایران ارئه میشوند.

انتقال عوامل عفونی در یک مرکز بهداشتی درمانی به سه عنصر نیاز دارد: یک منبع (یا مخزن) از عوامل عفونی ، یک میزبان مستعد به گیرنده عامل و یک شیوه انتقال برای عامل.

عوامل عفونی منتقل‌شده در طول مراقبت‌های بهداشتی در درجه اول از منابع انسانی منشأ می‌گیرند اما منابع بی‌جان محیط‌زیست نیز در انتقال آن نقش دارند. مخازن انسانی شامل کارکنان بهداشت و درمان، بیماران ، اعضای خانواده و سایر بازدیدکنندگان است. این افراد ممکن است منبع عفونت فعال باشند ، ممکن است در دوره بدون علامت یک بیماری عفونی باشند ، یا ممکن است با میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا به‌ویژه در مجاری تنفسی و دستگاه گوارش مزمن شوند. به‌عنوان‌مثال ، باکتری‌های ساکن در دستگاه تنفسی یا دستگاه گوارش می‌توانند منشأ عفونت مرتبط با مراقبت‌های بهداشتی healthcare-associated infection (HAI) ها باشند. در این مقاله به بررسی کنترل عفونت در دندانپزشکی می پردازیم.

به مقالات دیگر شرکت کیمیا سوشا که قبلاً به تفضیل به تأثیر عفونت‌های بیمارستانی پرداخته‌ایم توجه بفرمایید. عفونت نتیجه یک ارتباط متقابل پیچیده بین یک میزبان بالقوه و یک عامل عفونی است. بیشتر عواملی که بر عفونت تأثیر می‌گذارند و همچنین میزان شدت بیماری مربوط به میزبان است. برخی از افراد در معرض میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا هرگز علامت بیماری ایجاد نمی‌کنند درحالی‌که برخی دیگر به‌شدت بیمار می‌شوند و حتی می‌میرند. وضعیت ایمنی بدن در زمان قرار گرفتن در معرض ماده عفونی ، تعامل بین پاتوژنها و عوامل ویروسی در این امر دخیل‌اند. عوامل میزبان مانند سن و بیماری زمینه‌ای (به‌عنوان‌مثال ، دیابت) ، ویروس نقص ایمنی بدن انسان / سندرم نقص ایمنی اکتسابی [HIV / AIDS] ، بدخیمی و پیوند ، فلور (به‌عنوان‌مثال ، عوامل ضد میکروبی ، سرکوب‌کننده های اسید معده ، کورتیکواستروئیدها ، داروهای ضدعفونی و داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی) می‌توانند حساسیت به عفونت را افزایش دهند. با توجه موارد ذکرشده در مطالب بالا باید توجه داشت ضدعفونی دست مهمترین عامل جلوگیری از انتقال عفونت میباشد. شرکت کیمیا سوشا به‌عنوان شرکت توزیع‌کننده درزمینهٔ محصولات ضدعفونی‌کننده محلول ضدعفونی دست آسپتومن Aceptoman را معرفی می‌نماید که به‌عنوان یک محلول بسیار مؤثر در ضدعفونی شناخته‌شده است.روش‌های جراحی و پرتودرمانی باعث ایجاد اختلال در دفاع از پوست و سایر سیستمهای عضو می‌شوند. استفاده از روش‌های درمانی تهاجمی مانند کاتترهای ادراری ، لوله‌های تراشه ، سوندهای مرکزی وریدی و شریانی و ایمپلنت‌های مصنوعی باعث ایجاد تسهیل در رشد HAI ها می‌شوند و به‌عنوان عوامل بیماری‌زا بالقوه انتشار میکروارگانیسم‌ها را تسهیل می‌کنند.

حالت‌های انتقال

چندین کلاس از عوامل بیماری‌زا می‌توانند باعث عفونت شوند ، ازجمله باکتری‌ها ، ویروس‌ها ، قارچ‌ها ، انگل‌ها و پریون ها. حالت انتقال بسته به نوع ارگانیسم متفاوت است و برخی از عوامل عفونی ممکن است با بیش از یک مسیر منتقل شوند: برخی از آن‌ها در درجه اول از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم منتقل می‌شوند ، (به‌عنوان‌مثال ویروس هرپس سیمپلکس [HSV] ، ویروس سین‌سیشیال تنفسی respiratory syncytial virus (اپیدمی عفونت‌های تنفسی با ویروس سین‌سیشیوم در پائیز، زمستان و بهار دیده‌شده و معمولاً طی یک اپیدمی، نیمی از کودکان در معرض خطر مبتلا می‌شوند. در بزرگ‌سالان، عفونت، سندرمی شبیه سرماخوردگی با علائم آبریزش بینی، گلودرد، سرفه و در بعضی موارد، بی‌حالی، سردرد و تب ایجاد می‌کند. این عفونت تنفسی به‌طور مؤثری بین اعضای خانواده پخش‌شده و تا ۴۰٪ بچه‌ها آلوده می‌شوند. انتقال از راه تماس نزدیک با دست آلوده یا گردوغبار و خود آلوده سازی از ملتحمه یا بینی و نیز عطسه و سرفه با انتشار ذرات درشت معلق انجام می‌گیرد. دورهٔ نهفتگی۶-۴ روز است. ممکن است کودکان تا دو هفته و بالغین به مدت کمتر، ویروس را دفع کنند.)، استافیلوکوکوس اورئوس) Staphylococcus aureus این باکتری ممکن است به شکل فلور عادی پوست یا بینی وجود داشته باشد. استافیلوکوک اورئوس، گستره وسیعی از عفونت‌های ساده پوستی مژه و آبسه گرفته تا بیماری‌های تهدیدکننده زندگی مانند پنومونی، مننژیت را ایجاد می‌نماید. استافیلوکوک اورئوس به‌عنوان یکی از ۵ عامل شایع ایجادکننده عفونت‌های بیمارستانی به‌ویژه عفونت‌های زخم پس از جراحی است .

پیشنهاد ما در شرکت کیمیا سوشا استفاده از محصولات شستشو و ضدعفونی‌کننده دست جهت کنترل عفونت در دندانپزشکی و مراکز درمانی می باشد.

کمپانی کیمیا سوشا با توزیع محصولات ضدعفونی‌کننده DR. SCHUMACHER در سطح ایران و معرفی محلول آسپتومن (Aceptoman) که محلول ضدعفونی‌کننده دست هست درصدد است گام‌های مؤثری در راستای تأمین نیاز کشور عزیزمان در جهت مقابله با عفونت‌های بیمارستانی بردارد.

عفونت ممکن است توسط قطره ، (به‌عنوان‌مثال ، ویروس آنفلوانزا ، B. pertussis) یا توسط مسیرهای هوایی (به‌عنوان‌مثال ، سل) انتقال می‌یابند. سایر عوامل عفونی مانند ویروس‌های منتسب به خون (مانند ویروس‌های هپاتیت B [HBV] و هپاتیتC HCV]] و HIV به‌ندرت در تنظیمات بهداشت و درمان ، از طریق قرارگیری در معرض غشای جلدی یا مخاطی منتقل می‌شوند) مهم‌تر اینکه همه عوامل عفونی از فردبه‌فرد دیگر منتقل نمی‌شوند.

با توضیحات بالا به تفضیل به توصیف سه مسیر اصلی انتقال در زیر می‌پردازیم.

متداول‌ترین حالت انتقال ، انتقال میکروارگانیسم به دو زیرگروه تقسیم می‌شود: تماس مستقیم و تماس غیرمستقیم.

۱- روش تماس مستقیم Direct Contact

هنگامی‌که میکروارگانیسم‌ها از یک شخص آلوده به شخص دیگری بدون واسطه منتقل می‌شوند. فرصت‌های انتقال مستقیم تماس بین بیماران و کارکنان مراقبت‌های بهداشتی در دستورالعمل کنترل عفونت در کارکنان بهداشتی خلاصه‌شده است و شامل موارد زیر است:

خون یا مایعات بدن بیمار به‌طور مستقیم از طریق تماس با غشای مخاطی یا شکاف (یعنی برش ، ساییدگی) در پوست وارد بدن فرد دیگر می‌شود. شرکت کیمیا سوشا باعرضه بهترین (محلول‌های ضدعفونی‌کننده‌ی ابزارآلات دندان‌پزشکی) در حد جهانی و ( قیمت محلول‌های ضدعفونی‌کننده) بر خود وظیفه می‌داند تا بااطلاع رسانی بیشتر در این زمینه گام‌های بلندی را برای آگاهی مردم عزیز ایران بردارد دو محصول Perfektan Endo و Desomed Rapid AF ضدعفونی کننده های موثر در زمینه ضدعفونی تجهیزات پزشکی و تجهیزات دندانپزشکی محسوب میشوند. همچنین از این دو محصول جهت ضدعفونی سطوح مراکز پزشکی نیز میتوان استفاده نمود.

کنه‌های بیمار مبتلابه زخم ، در هنگام تماس مستقیم باپوست بیمار ، به پوست فرد دیگر منتقل می‌شوند. در صورت عدم استفاده از دستکش، ویروس هرپس می‌تواند از بیمار به کارکنان دندانپزشکی منتقل شود (Herpetic Whitlow). ، انتقال کاندیدیازیس از محیط دهان بیمار به کارکنان دندانپزشکی از راه تماس مستقیم و انتشار از راه آئروسل تنها در صورت ضعف سیستم ایمنی کارکنان میسر است. بنابراین، پوشیدن دستکش برای لمس پوست غیرسالم و سطوح مرطوب دهان جهت پیشگیری از انتقال عفونت الزامی است.

۲) انتقال تماس غیرمستقیم (Indirect contact)

شامل انتقال یک عامل عفونی از طریق یک جسم یا شخص واسط آلوده است. در غیاب نقطه- منبع شیوع، تعیین نحوه انتقال غیرمستقیم دشوار است. بااین‌حال ، شواهد گسترده در دستورالعمل تنظیمات مراقبت‌های بهداشتی نشان می‌دهد که دست‌های آلوده کارکنان مراقبت‌های بهداشتی عامل مهمی در انتقال میکروارگانیسم‌ها به روش تماس غیرمستقیم هستند. نمونه‌هایی از موارد انتقال با تماس غیرمستقیم شامل موارد زیر است:

عدم رعایت بهداشت عمومی: اگر فرد درمانگر نکات ایمنی و بهداشتی را رعایت نکند در صورت تماس با یک بیمار ناقل پاتوژن، دست‌های درمانگر آلوده‌شده و با ادامه این روند در صورت درمان فرد دیگر، بیماری به فرد جدید منتقل خواهد شد.

استفاده از محلول‌های Perfektan Endo و Desomed Rapid AF بهترین روش برای جلوگیری از عفونت‌های ناشی برخورد ابزارآلات دندانپزشکی با بیماران حامل هپاتیت است.

دستگاه‌های مراقبت از بیمار: ممکن است دستگاه‌هایی را که آلوده به خون یا مایعات بدن هستند، بدون تمیز کردن و عدم استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده بین بیماران اشتراک گذاشته شوند مانند دماسنج‌های الکترونیکی ، دستگاه‌های مانیتورینگ گلوکز و ابزارهای دندانپزشکی.

اسباب‌بازی‌های مشترک: در مراکز نگهداری کودکان ممکن است اسباب‌بازی‌ها وسیله‌ای برای انتقال ویروس‌های تنفسی در بین کودکان شود. (به‌عنوان‌مثال ، ویروس respiratory syncytial یا باکتری‌های بیماری‌زا سودوموناس آئروژینوزا Pseudomonas aeruginosa)

تجهیزات پزشکی تهاجمی: وسایلی که قبل از ضدعفونی یا پاک‌سازی بین بیماران به‌طور ناکافی تمیز می‌شوند (به‌عنوان‌مثال آندوسکوپ یا ابزارآلات جراحی)

لباس آلوده: لباس یا کت آزمایشگاهی که به‌عنوان تجهیزات محافظ شخصی personal protective equipment (PPE) مورداستفاده قرار می‌گیرد، ممکن است بعد از مراقبت از بیمار آلوده به یک عامل عفونی، آلوده به پاتوژن های احتمالی شود. اگرچه لباس‌های آلوده به‌طور مستقیم در انتقال پاتوژن ها دخیل نیستند ، اما پتانسیل بالقوه‌ای در آن‌ها برای انتقال عوامل عفونی به بیماران وجود دارد.

۳) انتقال پاتوژن از طریق ريز قطره های موجود در هوا Droplet transmission

انتقال قطره ازنظر فنی نوعی انتقال مستقیم است و برخی از عوامل عفونی که از طریق قطرات منتقل می‌شوند نیز ممکن است توسط مسیرهای تماس مستقیم و غیرمستقیم منتقل شوند. اما برخلاف انتقال مستقیم ، قطرات تنفسی حامل پاتوژنهای عفونی هنگام انتقال مستقیم از دستگاه تنفسی فرد عفونی به سطوح مخاطی مستعد گیرنده ، به‌طورکلی در مسافت‌های کوتاه ، عفونت را منتقل می‌کنند. قطرات تنفسی هنگامی ایجاد می‌شود که فرد آلوده سرفه یا عطسه می‌کند ، یا در حین انجام مراحلی مانند ساکشن ، لوله گذاری تراشه ، القاء سرفه توسط فیزیوتراپی قفسه سینه و احیای قلبی ریوی ایجاد می‌شود. مطالعات نشان داده است که مخاط بینی و دهان ، پورتال‌های مستعد ورود ویروس‌های تنفسی هستند. حداکثر فاصله برای انتقال قطرات در حال حاضر اندازه‌گیری نشده است. ازنظر تاریخی ، منطقه خطر تعریف‌شده مسافت ۳ قدم در اطراف بیمار بوده است. استفاده از این فاصله برای ماسک در جلوگیری از انتقال عوامل عفونی از طریق مسیر قطره مؤثر است. بااین‌حال ، مطالعات تجربی در مورد آبله و تحقیقات در طول شیوع جهانی SARS در سال ۲۰۰۳ نشان می‌دهد که قطرات بیماران مبتلابه این دو عفونت می‌تواند به افراد واقع در ۶ قدم یا بیشتر از منبع آن‌ها برسد.

پیشنهاد شرکت کیمیا سوشا برای این امر استفاده از (محصولات ضدعفونی‌کننده دست آسپتومن)، شرکت کیمیا سوشا است. هرچند به نظر می‌رسد پیشگیری از عفونت‌ها در محیط‌های دندانپزشکی امری بسیار دشوار است اما با استفاده از محصولات شرکت Dr, Shumaccher می‌توان کاملاً از این عفونت‌ها پیشگیری به عمل آورد. شرکت کیمیا سوشا توزیعکننده مطرح درزمینهٔ ضدعفونی‌کننده‌ها بوده و محلول‌هایی همچون Perfektan Endo و Desomed Rapid AF را برای استفاده در مراکز دندانپزشکی معرفی می‌نماید.

اندازه قطره متغیر دیگری است که موردبحث است. قطرات به‌طور سنتی به‌اندازه بزرگتر از ۵ میکرومتر تعریف‌شده‌اند. ذرات ریز هوا که حاوی پاتوژن هایی هستند که قادر به انتقال عفونت هستند. ارگانیسم‌های منتقل‌شده از طریق قطرات در مسافت‌های طولانی عفونی باقی نمی‌مانند و بنابراین نیازی به کنترل و تهویه هوا ندارند. نمونه‌هایی از عوامل عفونی که از طریق مسیر قطره منتقل می‌شوند عبارت‌اند از: Bordetella pertussis , influenza virus , adenovirus , rhinovirus , Mycoplasma pneumoniae , SARS-associated coronavirus (SARS-CoV), group A streptococcus , and Neisseria meningitidis.

۴) انتقال میکروارگانیسم‌ها با آئروسل (Airborne Infection)

آئروسل، ذراتی ريز كمتر از ۵ ميکرومتر یا میکرون است که معمولاً توسط توربين، دستگاه جرمگيری اولتراسونيك و سرنگ آب‌وهوا ايجاد ميشود. اين ذرات ريز ممکن است حاوی عوامل عفونتزا بوده و تا مسافت زیاد و زمان طولانی عفونی باقی بمانند. به‌عنوان‌مثال Mycobacterium tuberculosis.

میکروارگانیسم‌های حمل شده به این روش ممکن است در مسافت‌های طولانی توسط جریان‌های هوا پراکنده شوند و ممکن است توسط افراد مستعد که تماس چهره به چهره با فرد عفونی نداشته‌اند استنشاق شود. جلوگیری از شیوع پاتوژن هایی که از طریق مسیر هوایی منتقل می‌شوند ، نیاز به استفاده از سامانه‌های مخصوص انتقال هوا و تهویه هوا (به‌عنوان‌مثال AIIR) برای مهار عامل عفونی دارد.

یکی از روش‌های ضدعفونی استفاده از محلول‌های ضدعفونی Dr. Shumacher ساخت آلمان است. این محصولات که بانام‌های تجاری( Desomed Rapid AF و Perfektan Endo ) از طریق شرکت کیمیا سوشا در کشور عزیزمان توزیع می‌شوند، به‌عنوان روش‌هایی بسیار کارآمد و قوی درزمینهٔ ضدعفونی ابزارآلات دندانپزشکی و محیط دندانپزشکی مورداستفاده قرار می‌گیرند و جهت کنترل عفونت در دندانپزشکی بسیار مهم هستند. عوامل عفونی که این امر به آن اعمال می‌شود شامل مایکوباکتریوم توبرکلوزیس Mycobacterium tuberculosis ، ویروس روبولا rubeola (سرخک) و ویروس واریسلا زوستر (آبله مرغان) است. علاوه بر این ، داده‌های منتشرشده حاکی از احتمال انتقال ویروس وارولا (آبله) در مسافت‌های طولانی از طریق هوا در شرایط غیرمعمول است و AIIR ها نیز برای کنترل شیوع این عامل توصیه می‌شوند.

۵) از بيمار به بيمار(patient to patient)

ظهور SARS در سال ۲۰۰۲ ، واردات میمون پكس به آمریكا در سال ۲۰۰۳ و ظهور آنفلوانزای مرغی به دلیل تضاد اطلاعات و عدم قطعیت در مورد مسیرهای انتقال احتمال ، چالش‌هایی را درزمینهٔ اختصاص دسته‌های انتقال عفونت‌ها به وجود می‌آورد.

اگرچه SARS-CoV در درجه اول از طریق مسیرهای تماس و / یا قطرات منتقل می‌شود ، انتقال هوا از طریق مسافت محدود (به‌عنوان‌مثال ، درون یک اتاق) ، پیشنهادشده است ، اگرچه صحت این نظریه به‌طور ۱۰۰ درصدی اثبات نشده است اما این فرضیه در مورد سایر عوامل عفونی مانند ویروس آنفلوانزا و noroviruse ها صادق است.

استفاده از محلول‌های ضدعفونی‌کننده بسیار مؤثر همچون آسپتومن Aseptoman که یکی از محصولات محبوب شرکت Dr. Shumacher آلمان است، می‌تواند به‌عنوان تضمین‌کننده سلامتی و حفظ بهداشت و ایمنی سلامت دستان شما و همچنین کنترل عفونت در دندانپزشکی باشد. این محصول به همراه دیگر (محصولات ضدعفونی‌کننده) ارزنده دیگر و تجهیزات مصرفی توسط شرکت کیمیا سوشا در سرتاسر ایران توزیع می‌شوند. نگرانی در مورد مسیرهای ناشناخته یا احتمالی انتقال عوامل مرتبط با بیماری شدید و عدم وجود درمان شناخته‌شده معمولاً منجر به راهکارهای پیشگیری شدیدتر ازآنچه لازم است باشد می‌شود.

عمدتاً در بیشتر منابع موجود این نوع انتقال، از راه تماس غيرمستقيم با وسايل غیر استریل و سطوح آلوده شناخته می‌شوند. درواقع يكي از دلايل انجام استریليزاسيون، به صفر رساندن انتقال از بيمار به بيمار توسط وسایل است.

۶) از کارکنان دندانپزشكي به بيمار (dental team to patient) یا از بيمار به کارکنان دندانپزشكي (patient to dental team)

درصورتی‌که ارتباط این دو به‌صورت حفاظت‌شده نباشد و کارکنان بدون ضدعفونی دست‌ها و تجهیزات مورداستفاده در محیط دندانپزشکی به کار مشغول باشند احتمال وقوع این حالت شکل می‌گیرد. یکی از کار آمد ترین روش های جلوگیری از آنفولانزا، استفاده از محلول ضدعفونی کننده سریع الاثر و سازگار با پوست خواهد بود و پیشنهاد ما برای این امر استفاده از محصولات ضدعفونی کننده دست آسپتومن، شرکت کیمیا سوشا میباشد. اما احتمال انتقال بیماری از کارکنان دندانپزشكي به بيمار بسيار كمتر از حالت بيمار به کارکنان دندانپزشكي است، ولي گزارش‌هایی حاکی از انتقال ویروس HIVو هپاتيت Bوجود دارد. در هردو حالت نيز ميتواند از راه تماس مستقيم، غيرمستقيم، ریز قطره و ریز ذره رخ دهد.

۷) جامعه به مطب دندانپزشكي و بيمار(community to office)

مهم‌ترین عامل شیوع عفونت علاوه بر موارد گفته‌شده احتمال انتقال بیماری از طریق تجهیزات دندانپزشکی می‌باشد و این نشان دهنده این است که کنترل عفونت در دندانپزشکی بسیار مهم می باشد. شرکت کیمیا با توجه به همکاری مناسبی که دو شرکت مطرح Desomed و Dr.Shumacher ایجاد کرده است با واردات محصولات بسیار ارزنده از این دو شرکت یکی از پیشگامان عرصه‌ی مبارزه با عفونت‌های محیط دندانپزشکی در کشور ایران محسوب می‌شود. در لولۀ یونیت دندانپزشکی، ميكروارگانيسمها لایهای به نام بیوفیلم را به وجود میآورند درنتیجه، عفونت از طریق پراكندگی ذرات آب ميتواند انتشار يابد.

(پرفکتان اندو و دسکوسپت آ.اف) دو محصول بسیار مؤثر و کارا در این زمینه می‌باشند که توسط شرکت کیمیا سوشا تهیه و توزیع می‌شود.